ОЛОХТООХ СЭБИЭТТЭР ОРУОЛЛАРА

Сэбиэттэр диэн нэһилиэккэ толору былаастаах, сокуону, дьаһалы, хонтуруолу олохтуур былаас уоргана. Сэбиэккэ депутаттар эмиэ кыттыһаллар, кинилэр быыбардааччылар накаастарын толороллор. Сэбиэттэр Коммунистическай партия ыйыытын, эппитин олоххо киллэрэллэр, маассабай — политическай үлэни тэрийэр, көҕүлүүр орган буолаллар.
30-с сылларга хайы — үйэ дьон убаастабылын, эрэлин ылбыт 1928 сылтан Сэбиэттээбит, Лөгөй нэһилиэгэр Сэбиэтинэн Иванов Константин Михайлович — Төйгө Көстөкүүн буолбута. Кини 11 сыл Сэбиэттээбитэ, 4 сыл Сэбиэт солбуйааччыта, онон уопсайа 15 сыл эҥкилэ суох чиэстээхтик үлэлээбитэ. Дьоно — сэргэтэ сөбүлээн, таптаан, кинини Сэбиэт Көстөкүүн диэн ааттыыллара.

Сэбиэт тугу үлэлиирэй?
Колхозтары тэрийии саҕана сир мээрэйэ, сири үллэрии, колхозтары тэрийэргэ дьоҥҥо өйдөтөр үлэни ыытыы, ыраас олох иһин охсуһуу, ыччаты кытта үлэ, курааны утары үлэ, бааһыналары оҥостуу, ыһыы үлэтин тэрийии, сайын оттооһун, социалистическай куоталаһыыны тэрийии, бөһүөлэктэри тутуу, улахан дьону үөрэхтээһин — барыта Сэбиэт үлэтигэр киирэрэ. Сэбиэт Көстөкүүн нэһилиэгин биэс колхозтарын үлэлэрин — хамнастарын хаамыытын өйүгэр тутан, уустуктаан — ураннаан иккилии чаас дакылаат оҥорор эбит. Онно биир да көрдөрүүнү, бырыһыаны, сыыппараны, чыыһыланы хатылаан, өйдүү сатаан мунааран турбатын, истибит дьон сөҕөр — махтайар эбиттэр. Ол курдук үлэтин биэс тарбах курдук билэр, дьону кытта сатаан үлэлиир, бэйэтин кэмигэр биир үтүөкэннээх киһи төрөөн — үөскээн ааспыт эбит.
Кини кэннэ Сэбиэтинэн үлэлээбиттэрэ:
Иванов Константин Михайлович — 1928-1939сс.
Никифоров Семен Гаврильевич — 1939-1941сс.
Колодезников Петр Герасимович — 1943-1945сс.
Копырина Александра Семеновна — 1945-1947сс.
Бурнашев Иван Семенович — 1949 — 1952сс.
Попова Мария Семеновна- 1952 -1953сс.
Ушницкая Мария Михайловна — 1953-1954сс.
Уоттаах сэрии ыарахан сылларыгар Сэбиэт үлэтигэр киирэрэ дьону сэриигэ хомуйуу, мобилизация диэн. Лөгөй сиригэр 1941 сыллаахха Сэбиэттээбит эдэр киһи Никифоров Семен Гаврильевич сэриигэ барааччылары испииһэк оҥорон, тыаҕа, хонууга сайын үлэлии сылдьар дьонно соһумар сураҕы — бэбиэскэ тиэрдэн, дьиэ — кэргэттэрэ айманалларын тулуйан, ыарахан соругу толороллоро. Семен 1942 сыллаахха 28 сааһыгар бэйэтэ сэриигэ ыҥырыллан, бэс ыйынааҕы хомуурга түбэһэн Витебскэй уобалас Лиозновскай оройуонун Адоменки дэриэбинэтигэр уҥуоҕа хараллан сытар. Онтон биирдии сыл Сэбиэтинэн Кондратьев Константин Романович, Горохов Николай Алексеевич үлэлээбиттэрэ. Сэбиэт сэрии сылларыгар иккис курдук улахан сорудаҕынан фроҥҥа көмө диэн заемҥа суруттарыы, байыаннай нолуок төлөөһүнэ, нэһилиэнньэттэн оборона фондатыгар араас көрүҥнээх көмөнү хомуйар тэрээһиннэр буолаллара. Манна нэһилиэк комсомолецтара уполномоченнай буолаллара, араас өрүттээх улэни ыыталлара. Ол курдук комсомолка Копырина Акулина Павловна(Атыылааччы Өкүлүүн) хас да сыл үлэлээбитэ. Кини Лөгөй нэһилиэгин колхозтаахтара дойду оборонатын фондатын хаҥатыыга кыттыһан, 3020 солкуобайдаах заем облигациятын, 270 солкуобай харчынан, 18кг. алтаны, 267 кг. арыыны,307 кг. эти,5687 кг. үүтү 1942 сыл суотугар туттарбыттарын туһунан оройуон хаһыатыгар суруллубукка актыыбынай кыттыыны ылбыта.
Тыылга хаалбыттар оҕо — дьахтар, кырдьаҕас саамай сүрүн үлэлэрэ колхоз сүөһутүн, сылгытын көрүү, сыл таһаарыы, сайынын күүрээннээх илиинэн эрэ оҥоһуллар от үлэтэ, саас — күһүн мас, муус бэлэмнээһинэ, сааскы ыһыы үлэтэ, күһүн бурдук хомуура, кыстыкка бэлэм — солбуллан кэлэн иһэр күүстээх үлэлэри ыарахан кэмнэргэ биирдэ суҥхарбакка, чиэһинэйдик үлэлииллэрэ. Ону көҕүлээччи, мэлдьи тэрийээччи, хонтуруоллааччы, тылынан — өһүнэн өрө тардааччы Сэбиэттэр, биригэдьиирдэр, колхоз бэрэссэдээтэллэрэ этилэр.
1943 сыллаахха Кэптэнигэ Нэһилиэк Өтөҕө диэн хонтуора,ыаллар баар киин сирбитигэр Колодезников Петр Герасимович — Бүүдэм диэн Байаҕантай олохтооҕо Сэбиэтинэн талыллан, үлэлээбитэ. Кини 1946 сылга диэри Сэбиэттээбит. Нэһилиэккэ Сэбиэт баһылыыр — көҕүлүүр, үлэни-хамнаһы хамсатар күүһүнэн, тэрийээччинэн ирдээччинэн буолара. Колодезников П.Г. үлэлиирин саҕана, сессиялар тэрээһиннээхтик ыытыллыбыттар, депутаттары кытта боппуруостары быһааран испиттэр. Ол курдук, бастайааннай комиссиялар үлэлээбитэр, доруобуйа харыстабылын туһунан, нэһилиэк бюджета, сааскы ыһыы туһунан, I Өспөх нэһилиэгин кытта куоталаһыы туһунан, сүөһү — сылгы иитиитин туһунан боппуруостар дьүүллэһиллибиттэр. Ленин аатынан колхуоска 10 саҥа дьиэ, 1 баанньык тутуллунна. «Бөлөхтөһүү» колхуоска үс дьиэ, баанньык, 50 сүөһү киирэр хотоно тутуллуннулар. Эт поставката болдьоҕун иннинэ бүтэриллибит, балык бултааһына 1944 сылга 164%, 1945 сылга 145% толоруллубут. Үп хомуурдара аһары толоруллубуттар. Ынах — сүөһү 98%, сылгы — 100% туолбут. Маны Петр Герасимович тыылга хаалбыт олохтоохтору кытта, уопсай тылы булан, барыта кыайыы туһугар буолар, күүстээх үлэни салайбыт, хонтуруоллаабыт. Колодезников П.Г. салгыы Суотту нэһилиэгэр үлэлии барбыта, кини оннугар Копырина Александра Семеновна (1945-1947сс.) үлэлээбит. Кини сэрии сылларыгар инники Сэбиэт үлэлээбитин курдук күүрээннээх үлэни үчүгэйдик салайбыта. Кыайыы тыына биллэн истэҕин аайы колхуостаахтар өссө күүрэн үлэлээбиттэрэ. Ол курдук, тыылга кыайыыны уһансыбыттара, сэрииттэн, суттан, кураантан ылбыт баастарын оһорунан, нэһилиэкпит үлэһит дьоно — сэргэтэ иннилэрин диэки баран испиттэрэ.
Сэрииттэн эр дьон сыыйа төннүтэлээн, 1949-1952сс. Сэбиэтинэн Бурнашев Иван Семенович быыбардаммыт, сэрии кыттыылааҕа, кини уола Иван Иванович Бурнашев билигин республика5а биллэр «Быйаҥ» хаһаайыстыба салайааччыта.
1952-1953 сылларга Попова Мария Сергеевна талыллан, Сэбиэтинэн үлэлээбит эбит. Кини сааһын тухары, Кэптэни бөһүөлэгэр, кэлин библиотекарынан үлэлээбитэ.
Онтон 1953-1954 сылларга Ущницкая Мария Михайловна диэн коммунист, нэһилиэк парткомун да салайбыта, дьоһун көрүҥнээх, лоп — бааччы тыллаах -өстөөх, олус дьаһаллаах киһи нэһилиэк Сэбиэтин салайбыта.
Нэһилиэк бюджета, доруобуйа харыстабыла, үөрэх боппуруоһа, нэһилиэккэ тутууну ыытыы, фермалар үлэлэрэ, от-мас үлэтэ, былаан туолуута. Сааскы ыһыы, социалистическай куоталаһыы, эт поставката, үүт туттарыыта, балык бултааһына, ынах-сылгы төрүөхтэрэ хайдаҕа — олох тыын боппуруостара Сэбиэтинэн быһаарыллаллара, хонтуруолга ылыллара, үлэни дьонтон сөптөөхтүк ирдэниллэрэ.