Лөгөй нэһилиэгэр 2024 сыл - ҮЙЭТИТИИ сыла. Ол чэрчитинэн, биһиги нэһилиэкпититтэн төрүттээх биллэр-көстөр ытык дьоммут туһунан түмүллүбүт ыстатыйалары таһаарабыт.🔸УДЬУОР УТУМА🔸 ЫРЫА КУТТААХ ЫАЛЛАР ▪ Лөгөй нэһилиэгэр уус-уран самодеятельность сайдыытыгар суолу-ииһи хаалларбыт үтүө дьоннор элбэхтэр. Олортон биирдэстэрэ KӨМҮС куоластаах ырыаһыт Анна Петровна Заболоцкая (1920-2003 сс.) буолар. Кини 1954 сыллаахха Кэптэнигэ кэлиэҕиттэн уус- уран самодеятельность сайдыытыгар элбэх кылаатын киллэрсибитэ. Оҕолору, эдэр көлүөнэни ырыаҕа уһуйбута. Элбэх концертары, мероприятиелары тэрийсэн ыытыһара. Анна Петровна Лөгөй нэһилиэгин күөрэгэйэ , уус- уран самодеятельность биир тарбахха баттанар чаҕылхай ырыаһыта этэ. Кини Саха АССР Верховнай Советын Бочуотунай профсоюзтар грамотатынан, Бүтүн комитеттарын Союзтааҕы махтал суруктарынан, "Сэрии кэмигэр килбиэннээх үлэтин иһин" мэтээлинэн наҕараадаламмыта. Анна Заболоцкая чаҕылхай талаана өлбөт-сүппэт үйэлээх. 🔸🔸🔸 Анна Петровна Заболоцкая 1920 сыллаахха Тиит- Арыыттан балтараа көстөөх Үөһэ Үрэх диэн сиргэ төрөөбүтэ. Аҕата Салаа Бүөтүр элбэх саҥалаах ,күлбүт- үөрбүт, түргэн туттуулаах киһи эбитэ үһү . Ийэтэ Алаадыылаах Алааппыйа сытыары сымнаҕас , уһун-киэн өйдөөх-санаалаах дьахтар эбит. Аана 5 саастааҕар аҕата өлөн хаалар, инньэ гынан абаҕатын аахха биир сыл олороллор. Былыр тулаайах оҕону адьас мөхпөт - атаҕастаабат эбиттэр. Суоппуйа диэн дьахтар кинилэргэ Аана кэллэҕинэ хайаан да алаадьы, саламаат хааһы аһатан-сиэтэн ыытара yhy. Абаҕатын аахха биир сыл олорон баран бурдуктаах, баай-тот сиргэ олорор таайдарыгар II Лөгөйгө Оппулуоһатарга, чуолаан Элэс Лэгэнтэй Мигалкиннаахха көһөн кэлэн олороллор. Таайдара кинилэри наһаа үөрэ көрсөллөр. Наһаа эйэлээхтик, бииргэ үлэлээн-хамсаан, дэлэйдик аһаан-сиэн олорбуттар. Онтон Аана ийэтэ Алааппыйа I Лөгөйгө Ылдьаа Мигалкин диэн 2 оҕолоох огдообо киһиэхэ эргэ тахсар. Аана улахан убайын Василий Ильич Мигалкины батыһан Чурапчынан, Дьокуускайынан сылдьан оскуоланы үөрэнэн бүтэрэр. 🔸🔸🔸 Анна Петровна оскуоланы бүтэрэн баран дойдутугар тахсан үлэ үөһүгэр түһэр. Биэс колхозка кыһыл муннуктары тэрийэр, ааҕар балаҕаны аһар. Комсомол кэккэтигэр киирэр, элбэх эдэр ыччаты комсомолга киллэрэр. 1938 сылаахха олохтоох Совет депутата буолар. Оччотооҕу быыбар диэн алдьархайдаах үлэ. Сыыһа туттубут, саҥарбыт киһи суукка барыах курдук. Агитаторынан үлэлии сылдьан Бороҕоҥҥо сатыы күҥҥэ иккитэ киирэн тахсара үһү. 1940 сыллаахха Саха театрыгар талааннаах оҕолору хомуйуу буолбутугар комсомол комитета путевка биэрэн, артыыс буолар баҕалаас кыыс Дьокуускай куоракка киирэр. 🔸🔸🔸 Анна Петровна ырыаны оҕо эрдэҕиттэн сөбүлээн, таптаан истэрэ үһү. Ол курдук Өлөксөй диэн аймаҕа кини 3 түүннээх кун туойарыгар көтөхтөрөн олорон истэрэ. Өлөксөй ырыатын дьон сөҕөн: "Барахсан дьэ ыллаата ээ, хобордоох кытта ыллаан лынкынаата", дииллэрэ. Өссө Ылдьаа Саабылыскай диэн элбэх оҕолоох киһи наар ыллаан, тойук туойан оҕолорун улаатыннарбыта. Ыллаабытын манньатын дьон ас-таҥас биэрэр буолаллара. Куоракка үөрэнэ сырыттаҕына 1933-34 сыллардаахха Саха театрыгар П.А. Ойуунускай "Кыһыл Ойуунугар" 4 кылааска үөрэнэр 8 кывһы от-мас иччитэ буолан, үҥкүүлүү-үҥкүүлүү ыллыыр оруолга талбыттарыгар Аана остуоруйаны, олонхону интэриэһиргиир буолан, кулиса кэннигэр туран "Кыһыл Ойуун" тылын барытын нойосуус үөрэппит.Оҕолор наһаа сөҕөллөрө үһү . Кыһыл Ойууҥҥа Михаил Жирков ойуун буолан сойуодуйан турара, Пантелеймон Васильев Оруос баай буолан чолбоодуйан турара туох да наһаа үчүгэйэ бэрдэ. Туйаарыма-Куо Ксения Туралысова саха дьахтарын толуута, далбара. Үчүгэй мөссүөннээх, ыраас хааннаах, тупсуон иһин бэрбээкэйигэр тиийэ уһун , куп-кугас баттахтаах, ону тарыыллар. Зал иһэ Туральсова кэрэ көстүүтүттэн долгуйан, сөҕөн: "Туох ааттаах үчүгэйэй, тоҕо баҕас кэрэтэй" , - диэн саҥа аллайаллара. От-мас иччилэрин Максимова Ира, Унаархай Паша, Горохова, Дьячковская, Афонская, Слепцова, Пестрякова уонна Заболоцкая Аана оонньоон көрдөрбүттэр. 🔸🔸🔸 Сэрии кэмигэр Анна Петровна бэйэтэ кэпсииринэн, таптал туһунан ыллыырын олуона курдук саныыра. Ол иһин үксүн патриотическай ырыалары ыллыыра. Ол курдук "Сардана", "Үөрүүнэн көрсүһүөх", "Өргөскүн сытыылаа", "Күөрэгэй" диэн ырыаларын ыллаатаҕына зал олох ньиргийэн олорор буолара, "бис" бөҕөтүн ылара. 1947 сыллаахха "Дьулуруйар Ньургун Боотур" 100 төгүлүн туруоруута буолбутугар, Айыы Умсуур удаҕан ариятын конкурстарга кыайан ыллаабыта. Ньургун Боотуру Михаил Жирков толорбута.Үчүгэй уҥуохтаах- иҥиэхтээх киһи этэ. Абааһы уолун Виктор Саввин толорбута. Саввин бэйэтэ кыра уҥуохтаах, симик саҥалаах киһи этэ. Аана 1 категориялаах солистка буолан правительственнай концертарга ыллыыр буолбута. Ол эрээри 1954 сыллаахха аҕата ыалдьан дойдутугар төннөн КЭЛЭН библиотекаҕа, кулуупка үлэлээбитэ. Элбэх спектакллары туруорсубута. Театрга үлэлээбит буолан декорация араас албастарын, грим хайдах туттулларын билэрэ. Олохтоох нэһилиэнньэ артыыстара бэрт көхтөөхтүк кыттан «Күкүр уус», «Лоокут уонна Ньургуһун», «Ньургун Боотур» драмалары көрдөрбүттэрэ. Манна Аана Айыы Умсуур удаҕаны, Акулина Афанасьевна Бурнашева Туйаарыманы, Мария Андреевна Мигалкина абааһы кыыһын, Бүөтүр Оҕотоойоп Ньургун Боотуру толорбуттарын туһунан оҕолоро кэпсииллэр. Маны таһынан кулууп үлэтигэр Уйбаан, Көстөкүүн Бэрииһэптэр, Баһылай Гоголев (Көтөр уола Бааска) олус үчүгэй артыыстар буолан куруутун көмөлөһөллөрө. Бу ахтыылартан биһиги үгүспүт да билбэтин биллибит. Биир дьиэ кэргэнтэн үс киһи Ньургун Боотур операҕа кыттан сүрүн оруоллары толорбуттарын. Ол курдук, Анна Петровна 1947с. Ньургун Боотур 100 төгүлүн туруутугар Айыы Умсуур Удаҕаны, аҕалара Илья Петрович Перевалов Ньургун Боотуру, туйахтарын хатарар уоллара Владимир Ильич Заболоцкай Уот Уһутаакы оруолларын ыллаабыттар, толорбуттар. Удьуор утум салҕанар, салгыы Анна Петровна ырыа куттаах оҕолорун туһунан матырыйаал тахсыаҕа. https://youtu.be/Mck7v0Ftag8?si=OnhudaMXJvgMkJBM Анна Петровна биэс оҕону төрөтөн, атахтарыгар туруорбут ийэ буолар. Кэргэнэ Илья Петрович Перевалов 1920 с. бэс ыйын 1 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас Тыыллыматыгар күн сирин көрбүт. 19 саастааҕар Нам оройуонун Культура дьиэтин салайааччытынан үлэлии сылдьан 1942 с. Аҕа дойду сэриитигэр ыҥырыллан барбыт.Танкист этэ уонна танкаҕа умайан эчэйиини ылан 1946 с. Демобилизацияламмыта. «Сталинграды босхолоооһун иһин», фашистскай Германия «Японияны кыайыы иһин» мэтээллэринэн наҕараадаламмыта. Илья Петрович 1946 сылтан Дьокуускайдааҕы радиокомитет хоругар солиһынан онтон кэлин хоругар көһөн ыллаабыта. Бу кэмҥэ 1949 с. радиокомитет туруорбут «Евгений Онегин» опера сүрүн партиятын Евгений Онегин оруолун бастакы толорооччу буолар. 1951-1954сс.Урааллааҕы М.П.Мусорскай аатынан государственнай консерватория вокальнай отделение толору 3 курсун бүтэрэр. Үөрэнэр кэмигэр Свердловскайдааҕы Радиоинформация хоругар ыллыыра. 1954 с. олунньу ыйыттан Свердловскайдааҕы химлесхоз Бишимбаевскай учаастагар 1957 с. ыам ыйыттан Тюмень уобалаһыгар рабочайдыыр. Оператордар курстарын бүтэрэн Гольминкаҕа старшай оператор буолар. Онтон бу сыл күһүнүгэр театр директорын телеграмматынан Саха Республиката Москватааҕы декадаҕа барарга бэлэмҥэ ыҥырыллар. Уонна 1957 сыл сэтинньи 14 күнүттэн 1960с. Дьокуускайдааҕы Государственнай Музыкальнай драматическай театрыгар опера солиһынан үлэлиир. Кылгас кэм иһигэр бэлэмнэнэн бэрт ситиһиилээхтик «Ньургун Боотур» опера Ньургун Боотур партиятын юбилейдаах декадаҕа Дьокуускайга, саха литературатын уонна искусствотын киэһэлэригэр Москва куорат К.Станиславскай уонна В.Немирович-Данченко аатынан музыкальнай театрга толорор. 1957с. Саха АССР Верховнай Советын Бочуотунай грамотатынан наҕараадаланар. Ньургун Боотур, «Лоокут уонна Ньургуһун» Мардааһай партиятын бастакы толорооччута буолар. Иван Сусанин, Князь Игорь о.д.а партиялары толорбута. «Эй, ухнем!», «Вдаль по Питерской» о.д.а нуучча народнай ырыаларын, сахалыы «Сааскыга», «Бырастыы, эн, Кавказ», «Өлүөнэ эбэккэм» ырыалары репертуарыгар киллэрэн ыллыыра. 1960-1964сс. Дьокуускайдааҕы №1 педучилищеҕа сольнай толорууга преподавателинэн үлэлээбитэ. 1964-1973сс. араас үлэлэргэ Намҥа, Хаандыгаҕа үлэлээбитэ. Ол курдук Анна Петровна, Илья Петрович курдук талааннаах дьон оҕолоро төрөппүттэрин утумнаан ырыаһыт, сценкаһыт бэртэрэ . Бүгүн эһиэхэ кинилэр тустарынан билиһиннэриэхпит. Улахан уол Гаврил. Гаврил колхоз,совхоз үлэһитэ, кэлин лесопууну кытта дуогабардаһан үлэлээбитэ. Билэр дьон Гаврилы киэҥ кругозордаах, уус тыллаах киһинэн сыаналыыллар. Сурунаалы, кинигэни элбэхтик ааҕар уонна сүрдээх үчүгэйдик киһи истэ олоруох курдук кэпсиир дьоҕурдааҕын бэлиэтииллэр. Өссө армияҕа бииргэ сулууспалаабыт дьоно: «Кини ыллыыр үчүгэй куоластаах» диэн кэпсииллэрэ эбит.Балта Агафья Ильична убайын туһунан бэрт элбэҕи сэһэргиир: « Кыра эрдэхпитинэ биһигини батыһыннара сылдьан саалыыра, сир астыыра ол былаһын тухары наар тугу билбитин, аахпытын туһунан кэпсиирэ, элбэххэ үөрэтэрэ.Бу барыта ийэбит такайыыта, кыраларгын көрө сырыт диэн буолара. Убайым барахсан майгытынан сүрдээх сымнаҕас уонна үлэһит да этэ. Биһиги дьиэттэн дьиэҕэ көһө сылдьан олорбуппут, биир сыл икки оһохтоох балыыһа дьиэтигэр олорбуппут. Оччолого убайым кыра да эбит уонна икки оһох маһын бэлэмнээн хачыгырайара. Өссө сайылыкка Никифорова Александра Саввична 100 сибиинньэни иитэр этэ, онно Никифоров Романныын күнү быһа холбуур үүт таһаллара, аһаталлара. Убайбар кыра оҕолор сысталлара, таптыыллара. Ийэм өрүү хайгыыр этэ, улахан оҕото, тутаах киһитэ буоллаҕа... Армияҕа сулууспалыы сылдьан, аварияҕа түбэһэн улахан охсууну ылбыт этэ. Кыайан саҥарбат буолбутун, бэйэтэ этэринэн «Чудо быраас» абыраабыт. Биир саастаах тетяны аҕалан көрдөрбүттэр, кини тутан да көрбөтөх, боруоста хараҕынан уһуннук көрөн баран, тоноҕоһун өлөрбүт диэбит.Ол кэннэ эмтэнэн саҥарар буолбут. Ол иһин «Чудо быраас» диэн ааттаннаҕа». Ганя оҕо эрдэҕиттэн кинигэни кытта ыкса доҕордуу этэ, ол курдук олохтоох бибилэтиэкэ кинигэтин үксүн да аахпыта буолуо диэн ыаллара ахталлара. Өйдүүр дьоҕура, ону сатаан кэпсиирэ, элбэх киһини сөхтөрөрө. Бөһүөлэкпит уруккутун, хас биирдии уһаайбатыгар тиийэ билэрэ үһү. Билигин санаатахха суруйан да ылбыта буоллар, төһөлөөх үчүгэй буолуоҕа хааллаҕа. Хас биирдии киһи туспа таабырын буоллаҕа. Төһөлөөх талааннар арыллыбакка хаалбыттара буоллар? Киһи кыайан таайбат. Гаврилы киһи барыта элбэх оҕолоох ийэ, улахан оҕото буоларынан үлэһитин туһунан билэн эрдэхтэрэ. Онтон дьоҕурун, билиитин-көрүүтүн, талаанын илдьэ бараахтаатаҕа. Анна Петровна иккис оҕото, соҕотох кыыһа Агафья Ильична Перевалова буолар. Кини 4, 5 сааһыгар диэри куоракка олорбуттар. Оскуолаҕа 1957с. киирбит. Оҕолортон олох хаалсыбакка октябренок, пионер, комсомол - активист бөҕө буолан улааппыт. Оскуола кэнниттэн Саха государственнай университетыгар нуучча тылын факультетыгар үөрэнэ сылдьан «учутал буолбат эбиппин» диэн дойдутугар тахсан араас үлэлэргэ, ол курдук, пионервожатайынан, детсакка баспытааталынан, кэлин Лөгөй оскуолатын интернатыгар 58 саааһыгар диэри үлэлээбитэ. 2 уол, 1 кыыс оҕолоох, 7 сиэннээх. Нэһилиэккэ да, улууска да ыытыллар араас художественнай самодеятельность көрүүлэрин биир активнай кыттыылааҕа. Сүрдээх мааны лыҥкынас куоластаах эрээри, ырыанан дьарыктамматаҕа. Элбэҕи ааҕар, кэпсээннээх, эмиэ уус-уран тыл маастара диэтэхпитинэ сыыспаппыт буолуо. Улахан уола Петр мас тардыһыытын ааттаах комментатора, оҕолору дьарыктыыр. Агафья Ильична 3-4 сыл кэриҥэ кырдьаҕастар «Аал уот» түмсүүтүн салайбыта. Бу кэмҥэ кинилэр саҥа сүүрээннэри киллэрэн, бэрт сэргэхтик үлэлээбиттэрэ. Мария Николаевна Андросова салайааччылаах «Дьүөгэ» иистэнньэҥнэр бөлөхтөрө ат тэрилин ылсан оҥороннор араас быыстапкаларга ситиһиилээхтик кыттыбыттара. Кулууп дириэктэрин Гоголев Максим Петровиһы кытта сүбэлэһэн кырдьаҕастарга ырыа, үҥкүү ансаамбыла тэриллибитэ. Бу кэмнэргэ Уһун-Күөл, Өнөр, Тулуна кырдьаҕастарын түмсүүтүн кытта сүбэлэһэн самаан сайыны бииргэ көрсөн ыһыах тэрийбиттэрэ. Агафья Ильичнаттан бу уус-ураннык кэпсииргэ-саҥарарга эһиэхэ хантан бэриллибитэй диэн ыйыттахха «Бу барыта ийэбититтэн, төрдүбүтүгэр олоҥхоһут киһи баара диэн кэпсиирэ» -диир. Киниэлбэх сиэннэрдээхпит, ийэбитин, аҕабытын өр сылларга ааттатыахтара диэн эрэллээх. Биһиги эмиэ, ону сэмээр кэтэһэбит. Анна Петровна үһүс оҕото Сергеев Александр Гаврильевич буолар. Кинини кыра эрдэҕинэ Тулунаҕа олорор оҕото суох Сергеевтэр диэн ыалга иитиэх биэрбиттэр. Онон Саша Тулуна оскуолатыгар үөрэнэр.Ону бүтэрэн баран, Лөгөй орто оскуолатыгар дьонугар кэлэн олорон оскуоланы 1970с. бүтэрэр. Бу Сергеевтэр кэлин уоллаах кыыс оҕолоноллор, онон Сашаны оҕо тардыылаах диэн төрөппүт оҕолоруттан итэҕэс туппакка ииппиттэрэ. Биир кэмҥэ Анна Петровна уолун ыла диэн ааттаан баран баран,эппэккэ кэлбит түгэннээҕэ диэн этэллэр. Саша оҕо сылдьан улаханнык ыалдьа сылдьыбыт.Бу ыарыыта кини инники дьылҕатыгар улахан охсууну биэрбитэ быһылааҕа диэн сабаҕалыыллар. Тулуна оскуолатын бүтэрэн Кэптэнигэ Лөгөй орто оскуолатыгар үөрэнэ кэлэр. Кини сүрдээх соҥ куоластаах этэ,бу санаатахха аҕатыҥы куоластаах эбит.Бииргэ үөрэммит оҕолоро киһибит оскуола хайа муннугар сылдьарын саҥатыттан эбэтэр күлэриттэн билэрбит диэн этэллэр. Ийэлэригэр күүлэйдии кэлбит, театрга бииргэ үлэлээбит дьүөгэтэ Дария Барашкова диэн ырыаһыт артыыска истэн, соһуйан, үөрэн, хайҕаан барбыттаах. «Дьэ,бу дьииҥнээх Первалов куолаһа!» диэн сыанабыл биэрбит. Ол гынан баран ыллаабыт ырыатын истибит киһи ахсааннах быһылаах. Кылааһынньыга Нюра Дегтярева-Троева түөлбэ начаальныга буола сылдьан хаайан-хаайан ыллатан турардаахпын диэн кэпсиир. 🔸🔸🔸🔸🔸 Мин Зина Лугинова үһүс кылааска үөрэнэ сылдьан Баатаҕайтан муурдааҕым ыалдьан Бороҕоҥҥо киирэн эпэрээссийэлэммитим. Оччолорго балыыһа арҕаа хара баҕайы дьиэҕэ этэ. Эпэрээссийэ кэнниттэн миигин миэстэ суоҕунан эбитэ ду, оҕо диэбиттэрэ эбитэ ду эр дьон палататыгар киллэрэн олохтообуттара. Онно арааһа , 4 эр киһи баар курдук өйдүүбүн, онтон биирдэрэ 6с ду 7с ду кылааска үөрэнэр Тулуна уола баара. Хас да хонон баран быраас хирург Николай Окоемов диэн быһылаах этэ, хаһыа да буолан палатаҕа киирэн баран, били уолга (ол Саша Сергеев этэ) тиийэн «Дьэ, Саша, бүгүн тахсаҕын, ол эрэн хайаан да биир ырыаны ыллаатаххына таһаарабыт. Аҕаҥ курдук (Ким эрэ дииллэр, олох да истибэтэх араспаанньабын этэллэр) ырыаһыт буолуон, артыыс уолаҕын» иҥин диэх курдук кэпсэтэ-кэпсэтэ күлсэллэр. Үнтү хаайан «Комсомолга» диэн ырыаны (бары сир үрдүнэн...) диэн оҕобут ыллаата. Онон ,онтон мин, Саша ырыатын истэн турабын. 🔸🔸🔸🔸🔸 Өссө биир кылгас ахтыыны Мариса Евсеевна Васильева Тулуна олохтооҕо суруйар: «Дьокуускайга үөрэнэ ду, үлэлии ду сылдьан 1973с. быһылааҕа, биһиги Саккырыырга олордохпутуна гастролга кэлэ сылдьан күүлэйдээн, хонон ааспыта. Киэһэ мааны бэйэлээх ,үчүгэй баас куолаһынан ырыа бөҕөнү ыллаан ахтылҕаммытын таһаарбыта.Кимнээҕи кытта сылдьыбытын өйдөөбөт эбиппин. Кэлин пилорамаҕа үлэлии сылдьан кэлэн эбиэттээн ааһааччы этэ. Онно кулгааҕынан истибэт буолбутуттан наһаа хомойоро, онон ыллыырын бырахпыт курдук өйдөөбүтүм. Ол кэнниттэн тойукка көһөн син хас да кэнсиэргэ кыттан туойбута эбитэ, олоҥхоттон быһа тардан «Дьэ-буо» ыллаабытын истибитим. Дьэ, бу хаарыан куолас ханна да уһуллубакка хаалбыта олус хомолтолоох». Саша туһунан бииргэ иитиллибит быраатын ахтыыта. 🔸🔸🔸🔸🔸 Александр Алма Атаҕа Казахстаҥҥа эстрада студиятыгар үөрэммитэ. Кэлэн үлэлээн иһэн ыалдьан дойдутугар Тулунаҕа тахсыбыта. Кэргэн ылбатаҕа. Кини ханнык да үлэттэн толлон турбатын туһунан Тулуналар бары кэриэтэ кэпсииллэр. 🔸🔸🔸🔸🔸 🔹Ахтыы Олох олоруу киһиэхэ биирдэ бэриллэр. Ону хайдах туһаныы, сатаан, сөптөөхтүк, туһалаахтык, үйэлээхтик, дьоллоохтук олоруу үгүс өртө бэйэҕиттэн тутулуктаах дии саныыбын. Биһиги ыал Өнөртөн, кэргэммэр үлэ көстөн, 1971 сыл күһүн Тулунаҕа көһөн кэлбиппит. Сөптөөх үлэ көстүбэккэ кочегарынан, кулууп сэбиэдиссэйинэн, араас быстах үлэлэргэ мас (оттук) кэрдиитинэн туох үлэ көстөрүнэн үлэлиир этим. 1984 с. Партизан – Заболоцкай совхозка Тулуна отделениятыгар рабочайынан үлэҕэ киирбитим. Бастакы боччумнаах үлэм 45 – гаалаах “Тыымпаайы” диэн алааһы Бурнашев Егор Егорович уонна Бурнашев Иннокентий Николаевич үһүө буолан бүтэйдээн үс ыйынан бүтэрэн туттарбыппыт. Уһун кэмҥэ сирдээх дьон туһанан абыраммыттара. Иккис боччумнаах тутуубут былыргы барабыыт дьиэни көһөрөн отделения хонтуората, үүт дьиэтэ буолан көстүүлээх сиргэ, Бороҕоннуур айан суолун кытыытыгар билигин да турар. Икки сайын кырдьаҕастар звеноларыгар “Тыаманан”, “Толоонунан” окко сылдьыбытым. Биир сайын Кэбээйигэ Сииттэҕэ субуотунньукка баран 70-га оту туруоран кэлбиппит. Тулунаҕа үс күн субуотунньукка окко үлэлээн “Улахан алааска” 33 оту туруорбуппут: Васильев Василий Ананьевич, Тарабукин Михаил Михайлович, Гоголев Дмитрий Дмитриевич, Литвинцев Моисей Николаевич, илиинэн харбааччы Петухова Нюта Гаврильевна, от үрдүгэр Петухов Иван Миронович. Хас да сыл тутууга отделенияҕа биригэдьиирдээбитим, тракторист Троев Михаил Иннокентьевич, пилорамщик Сергеев Александр Гаврильевич, тутааччылар – Турантаев Николай Николаевич, Мигалкин Филипп Филиппович, Петухов Гаврил Гаврильевич, Окоемов Василий Иванович, Литвинцев Моисей Николаевич буоламмыт бэйэбит кыахпытынан сөптөөх тутуулары туппуппут, үлэлээбиппит. Сүүһүнэн гаалаах бааһына сирин күрүөлээбиппит: “Өрө харах”, “Кута”, “Хаптаҥа” солооһуна, “Сыгынньах”, “Липпиэрийэ” бааһыналара уонна оттонор сирдэрэ. “Атыыр Уҥуоҕар” элбэх сыллаах от сирэ күрүөлэнэн бүтэйдэнэн туһаны аҕалаллара. Бу тутуу звенота эбии аһылык бэлэмигэр күүскэ үлэлээбитэ. Кураан сылларга сиилэс угуутунан дьарыктаммыппыт, ол курдук сиэмэ, араапыс үүннэрэн 300-н тахса тонна сиилэһи уган совхозка бастаан оройуоҥҥа миэстэлэһэн махтал суруктардаахпыт. Ордук сыралаһан Сергеев Александр, Окоемов Василий, Петухов Гаврил, Мигалкин Филипп, Турантаев Николай, тракторист Троев Михаил үлэлээбиттэрэ. Дэлэҕэ да олохтоохтор: “Бу уолаттар эбэлэр ууларын бараатылар”- диэхтэрэ дуо. Бу үлэлэр түмүктэрэ үүт ыама үрдээһинигэр сүөһү туруга хамсаабытыгар көмөлөстөхтөрө. Тутуулар: тулунаҕа 34м х 14м иэннээх 7 миэтирэ үрдүктээх чугаһынан суох спортивнай зал балтараа сыл иһигэр баар буолбута. 100 сүөһү киирэр хотоно сыл иһигэр котельнайа, подсобката үлэҕэ киирбитэ. Билигин медпункт буолан турар дьиэ бастаан икки кылаас үөрэнэр оскуолата этэ. Кыдайбаҥҥа икки ыал олорор уопсайын көһөрөн туппуппут, үүт дьиэтин, эбэ үрдүгэр ыһыахтыыр сир оҥоһуута, кулууп иһин хаптаһынынан эпсиэйдээһин, сылгыһыттарга Өйөмҥө олорор 5м х 5м дьиэ тутуута. Бу үлэлэр барыта тыаттан маһын кэрдэн 50 км-дээх сиртэн таһан пилорамаҕа хайыттаран үлэ барбыта. Мас таһыытыгар, кэрдиитигэр бу сэттэ уолаттар сыраласпыттара. Трактористар Троев Михаил Иннокентьевич, Васильев Семен Гаврильевич, Бурнашев Иван Васильевич бу маһы киллэриигэ – таһыыга сыраласпыттара туохха да кэмнэммэт үлэ. 1000 бэрэбинэ, сорох тииттэртэн 15 – 16 миэтирэлээх буруустар тахсаллар этэ (зал өһүөлэрэ). Бу хаарыан тииттэри: үүммүт сирдэрэ үрүйэлэр, көлүйэлэр, сис тыалар, алаастар эрэ өйдүүллэрэ буолуо. Залбыт 1 чаас иһигэр күл – көмөр буолбута. Зал умайан эрэрин истэн баран иһэн аараттан көрөн баран уйадыйан тиийбэккэ төннүбүтүм. Хаарыан мастар, айылҕа киэргэлэ, дьон көлөһүнэ чаас иһигэр күл буолта. Бу барыта дьон халаатынаһыттан, эппиэтинэһэ суоҕуттан буолбут түбэлтэ. Урут эдэр сылдьан спортка да үлэҕэ да балыйаллара, баттыыллара да итинник уйадыйбыппын өйдөөбөппүн. Арай биирдэ убайым сиэнэ Александр Бурнашев бирииһигэр Бороҕоҥҥо буолбут күрэххэ биир уончалаах уол кыайбытын балыйан биллэр тустуук оҕотугар биэрбиттэрэ. Оҕо эрэйдээх хомойон матка ытыы олорорун ааһан иһэн “Кытаат тулуй!” диэн төбөтүттэн имэрийэн ааспытым. Эдэрбин санаан. Хомойон.Саха Республикатын бочуоттаах ветерана, Үлэ ветерана, Россия үрүҥ көмүс призера, икки нэһилиэк бочуоттаах олохтооҕо Литвинцев Моисей Николаевич 🔸🔸🔸🔸🔸 Мин Баатаҕай оскуолатын 1969 с. бүтэрэн Лөгөй оскуолатыгар үөрэнэ кэлбитим. Манна кэлэн үөрэххэ сылдьан төрдүө буолан хампаанньалаһан, киинэҕэ миэстэ уурар, отбойга (интернакка олорон) дылы күүлэйдээн, ону-маны кэпсэтэр этибит. Хомойуох иһин, олортон мин билигин соҕотох хаалан, бу биир табаарыһым туһунан 54 сыл ааспытын кэннэ, дьон көмөтүнэн булан-талан үйэтитии сылынан түбэһиннэрэн маннык сэмэй, хаарыан талаан арыллыбакка хаалбытын сурукка тистим. Хомуйан суруйда Лугинова Зинаида Петровна. 🔹Анна Петровна төрдүс оҕото Владимир Ильич Заболоцкай буолар. Күн бүгүнүгэр диэри ыллыы-туойа сылдьар, киэн тутта кэпсиир ырыаһыппыт Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа (1993), Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа(2010), Уус Алдан улууһун(1996), Лөгөй(2007), Байаҕантай (2018) нэһилиэктэрин Ытык олохтооҕо, Үлэ бэтэрээнэ. Владимир 1953 сыллаахха Дьокуускай куоракка төрөөбүтэ. Биллиилээх ырыа айааччы, мелодист, эстрада ырыаһыта, алгысчыт, Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет государственнай тыйаатырын артыыһа, саха бастакы идэтийбит ырыаһыттарыттан биирдэстэрэ. Москваҕа эстрада артыыстарын бэлэмниир мастарскыайы үөрэнэн бүтэрбитэ.Саха эстрадатын куонкурстарын лауреата, Магадаҥҥа (1971), Уфаҕа (1972), Москваҕа (2002) ыытыллыбыт «Саха литературатын, култууратын, искусствотын күннэрин» кыттыылааҕа.Кини 60-тан тахса ырыа ааптара, Ф.Софронов тылларыгар «Түүл» диэн бастакы ырыатын айбыта. Ырыаларын хомуурунньуга «Күөх сулус күлүмүн анныгар». «Дьокуускай - 86»эстрада ырыаларын толорооччулар конкурстарын лауреата. Государственнай мунньах (Ил Түмэн)Бочуотунай грамотатынан, Республикатааҕы тэрийэр комитет «Победа» (2015)," Дьокуускай куорат баһылыгын бочуоттаах бэлиэнэн «СӨ култууратын уонна искусствотын үтүөлээх үлэһитэ»,(2013) , « Гражданскай килбиэн»(2018) наҕараадаламмыта. Саха Республикатын норуоттарын VIII спортивнай оонньууларыгар ананан 2022 сыллаахха В.Бурнашева тылыгар, В.Заболоцкай мелодиятыгар айыллыбыт " "Үйэ саас эйиэхэ өрөгөй, Тойон Лөгөй" диэн ырыа Лөгөй нэһилиэгин өрөгөй ырыатынан бигэргэтиллибитэ. Билигин Опера солиһа. 2007 с. Москваҕа улахан театрга Москваҕа "Борис Годунов" операҕа пристав паартыйатын толорбут. Ити сыл К.Станиславскай уонна В.Немирович-Данченко аатынан муусука театрыгар Ньургун Боотур опера Москваҕа турбута 50 сылыгар Уот Уһутаакыны толорбута.2008 с. "Улуу Кудаҥса5а" Чачыгыр Таас ойууну, "Александр Македонскайга" поэт-учуутал оруолларын толорон, "Көмүс маасканан" наҕараадаламмыттара. Репертуарга нуучча классикатын сольнай партиялара: Варлам, Пристав -«Борис Годунов», Галицкий "кинээс Игорь", Малюта Скуратов - «Ыраахтааҕылаах кыыс», зарубежнайга Базилио- «Севернский циркль», «Дон Жуан в Голливуде», Монта- роно- «Риголетто», Альциндор- «Богема», Мандарин «Турандот», Оратор-«Волшебная флейта» киинэтэ; национальнайга:Ньургун, Уот Уһутаакы - «Ньургун Боотур», Баһыкка - «Лоокут уонна Ньургуһун», Чачыгыр таас, Учуутал - «Улуу Кудаҥса », Поэт - «Александр Македонскай», Манчаары- «Манчаары тойуга» (Манчаары ырыата), Айыы ойуун - «Аар тойон алгыһа» (Үрдүкү таҥара алгыһа) уо. д. а театр спектаклыгар искусство фестивалларыгар республика таһыгар сольнай партиялары толорбута. "Операттан эстрадаҕа кэлбит ырыаһыт олус элбэх, оттон эстрада артыыһыттан опера артыыһа буолбут - соҕотох түгэн". Бу туһунан эстрадабыт аксакала Юрий Платонов бэлиэтээн турардаах. Владимир Ильич икки оҕолоох амарах аҕа, үс сиэнээх дьоллоох эһээ. Анна Петровна кыра оҕото Кимчик буолар. Эдьиийэ Агафья Ильична кэпсииринэн,бу уол төрөөбүтүгэр бары үөрбүттэр, сэргэхсийбиттэр. Ол курдук олус маанылаан көрбүттэр. Уол эмиэ бэйэлэрин удьуордаан ыллаан-туойан, үҥкүүлээн, сценкалаан тулалыыр дьону барыларын кэриэтэ бэйэлэрин тулатыгар түмэр дьоҕурдааҕа. Кини саамай эрэнэр, сөбүлүүр, дьииҥнээх табаарыһынан Петухов Киэһэнньиири ааттыыр эбит. Уонна кини туһугар бэйэтэ эмиэ сүрдээҕин ыалдьар, долгуйар эбит. Оскуолатааҕы сылларын туһунан бииргэ үөрэммит табаарыстара кини туһунан хаһан да өлбөөдүйбэт өйдөбүллэрэ. Ким Ильич Заболоцкай 1959 сыллаахха ахсынньы ый 29 күнүгэр төрөөбүтэ, кини Анна Петровна Заболоцкая кыра уола. Лөгөй орто оскуолатын маҥнайгы кылааһын боруогун 1966 сыллаахха атыллаабыта, барыта 27 оҕо буолан үөрэнэ киирбиттэрэ. Бастакы учууталлара Парасковья Спиридоновна Гаврильева, Анна Иннокентьевна Сысолятина, Розалия Михайловна Федорова, Тамара Петровна Пермякова үөрэнээччилэригэр билии киэҥ аартыгын арыйбыттара. Кимчик кыра эрдэҕиттэн сытыы-хотуу, чобуо, хара маҥнайгыттан активист, үчүгэй үөрэнээччи, ааҕара-билэрэ элбэх буолара. Уҥуоҕунан арыый кыра, онон стройга кэнники турааччы, ол эрээри кимтэн да хаалсыбакка, оҕо-оҕо курдук хаадьылаһан-дьээбэлэһэн, үгүстэртэн ордук сымса, кэпсээннээх-ипсээннээх, билбитин-көрбүтүн үллэстэр уол этэ. Бииргэ үөрэнэр оҕолорун кытта тэҥинэн октябренок, пионер, комсомол кэккэтигэр киирбитэ. Үрдүкү кылаастарга сылдьан спортивнай күрэхтэргэ - баскетбол, туризм көрүҥнэригэр, кылаас хамаандатыгар хайаан да киирэр буолара, ону таһынан нуучча тылыгар, математикаҕа ыытыллар олимпиадалар солбуллубат кыттыылааҕа этэ. Ийэтэ Анна Петровна, убайа Владимир Ильич ыллыыр дьоҕурдара киниэхэ эмиэ уһулуччу баара. Аллараа кылаастартан саҕалаан оскуолаҕа, оройуон таһымыгар ыытыллар уус-уран самодеятельность көрүүлэригэр солист быһыытынан элбэхтик кыттара, оскуола хоругар ырыа таһаарааччы буолара. Ол саҕанааҕы кэмнэргэ ыытыллар патриотическай үлэ биир ньымата - агитбригадалары тэрийии буолара. Бу манна бастыҥ пионердар, комсомолецтар талыллан үлэ дьонугар ситиһиилэрин кэпсииллэрэ, ыллаан-туойан кыайыыларынан эҕэрдэлииллэрэ. Кимчик бу биригээдэ тутаах ырыаһыта буолара. 1973 сыллаахха Дьокуускайга YШ республикатааҕы пионердар слеттара ыытыллыбыта. Уус-Алдан делегациятыгар Лөгөйтөн 7 кылаас үөрэнээччитэ Ким Заболоцкай ырыаҕа уонна өссө хас да оҕо үҥкүүгэ талыллыбыттара. Ити курдук оройуон оскуолаларыттан дьоҕурдаах оҕолор киин сиргэ Бороҕоҥҥо мустан, бэлэмнэнэн, куоракка киирбиттэрэ. Ол көрүүгэ Кимчик, Лев Лещенко толорор “Товарищ” диэн олус биллибит, истибит эрэ дьон сөбүлүүр ырыатын, толорон республикаҕа бастаан турардаах. Я с песней, как ветром наполню страну, О том как товарищ пошел на войну... Не северный ветер ударил в прибой, В сухой подорожник, в траву зверобой, — Прошел он и плакал другой стороной, Когда мой товарищ прощался со мной. Но песня взлетела, и голос окреп. Мы старую дружбу ломаем, как хлеб! Чтоб дружбу товарищ пронес по волнам, Мы хлеба горбушку - и ту пополам! Коль ветер лавиной, и песня лавиной,- Тебе половина, и мне половина! Чахчы даҕаны, бу ырыа тылларыгар суруллубутун курдук, Кимчик доҕотторугар, чугас дьонугар олус истиҥ сыһыаннаах этэ. Ханна да үөрэннэр-үлэлээтэр, кини кимиэхэ эрэ сүбэ-ама, кимиэхэ эрэ көмөлөһөн сүүрэр-көтөр буолара. 1976 сыллаахха Лөгөй орто оскуолатын икки онус кылааһын оҕолоро «Оскуола-производство-үрдүк үөрэх» диэн оройуон оскуолаларын бүтэрээччилэригэр ыҥырыы таһааран, баара-суоҕа 16-17 саастарыгар, тутуспутунан совхозка үлэлии тахсыбыттара. Ким, бииргэ үөрэммит оҕолоро үлэлии сылдьар, Даалы учаастагар кулууб сэбиэдиссэйинэн ананан үлэлии тиийбитэ. Даалы төһө да олорор дьонун ахсаана аҕыйах, кыра учаастак буоллар, саҥа үлэлиир киһиэхэ син биир эппитинэстээх этэ. Билиэн-көрүөн, үлэлиэн баҕалаах киһи онтон иҥнибэккэ, Кэптэнинэн, Бороҕонунан кэлэн-баран, булан-талан, кулууб үлэтин саҕалаабыта. Кулуупка киинэ көрдөрөр установка баар буолбута, кинимеханигынан бэйэлэрин бииргэ үөрэммит кыыстара Валя Галактионова үлэлээбитэ. Ыччаттар бэйэ-бэйэлэрин өйөһөн, олохтоохтору кытта сыһыаны таба тутан, Даалыга бэрт сэргэхсийиини киллэрбиттэрэ. Хас биирдии ыытыллар тэрээһин эдэркээн оҕолор көхтөрүнэн сүрдээх умнуллубаттык ааһара, хайаан да кэнсиэрдээх, ырыалаах-үҥкүүлээх, араас күрэхтээх буолара. Ким бэйэтэ сыанаттан түспэт ырыаһыт, кэпсээнньит уонна тэрийэр дьоҕурдаах буолан бу үлэтин кыайа туппута. Сотору кулууп сабыллан, үөрэммит оскуолатыгар Кэптэнигэ үлэлии тиийбитэ. Ол саҕана саҥа тахсыбыт эстрада ырыаһыта, Ким убайа Владимир Заболоцкай, дойдутугар кэлэн кэнсиэртиир буолара. Быраата убайын ырыаларын чугас доҕорунаан Толя Мигалкинныын иккиэн тылларын, матыыбын номнуо билбит буолаллара, холобур, «Мин ийэм таптаабыт хатыҥа», «Һээдьэ», «Сулустар»... Түгэн түбэстэр эрэ ыллаан иһитиннэрэр буолара. Ким Ильич 1979-80 сылларга Советскай Армия кэккэтигэр сулууспалаабыта. Кини Забайкальскай байыаннай уокурукка икки сыл устата чиэстээхтик, эриэ-дэхси, штабка суруксут эбээһинэһин толорбута. Дойдутугар эргиллэн кэлэн үөрэммит оскуолатыгар салгыы үлэлээбитэ, кэлин сылларга директоры хаһаайыстыба өттүгэр солбуйааччынан. Бу сыллар тухары ыллыырын тохтоппокко Кэптэни олохтоохторун иннигэр кулууп сыанатыгар тахсан элбэхтэ ыллаан доллоһуппута, оскуола коллективын эр дьонун ансаамбылын биир мааны куоластааҕа этэ. Кини нэһилиэк иһинэн ыытыллар араас тэрээһиннэртэн туора турбакка кыттара. Ким кэлин сылларга бииргэ үөрэммит доҕотторугар анаан, ис-иһиттэн туойан туран, талааннаах мелодист Валерий Власьевич Ноев суруйбут «Быраһаай, күөх сайын барахсан» диэн ырыатын ыллыыра. Бу ырыа кинини билигин баарын курдук мэлдьи санатар, кини чуор, үрдүк, кимиэхэ да майгыннаабат куолаһа иһиллэн ааһарга дылы... 02.01.2024с. 🔸🔸🔸🔸🔸 Мин 1984 сыллаахха күһүн Лөгөй орто оскуолатыгар химия учуталынан анаммытым. Оччолорго оскуола директорынан Бурнашев Алексей Петрович, үөрэх чааһыгар сэбиэдиссэйинэн Прядезников Федор Дмитриевич, иитэр улэ5э директоры солбуйааччынан Нафанаилова Саргылана Егоровна, пионерскай тэрилтэ салайааччытынан Стрекаловская Марианна Иннокентьевна улэлии сылдьаллара. Кэлээппин кытта 10 «а» кылааһы туттаран кэбиспиттэрэ. Биллэн турар, улахан о5олору салайан илдьэ сылдьар уустуктардаах, ол гынан баран олус интэриэһинэй этэ. Үлэ5э төбөм оройунан түспүтүм. Инньэ гынан Саца дьыл тигинээн тиийэн кэлбитин билбэккэ да хаалбытым. О5олорум наһаа көмөлөһөллөрө, ыйы быһа представлениеларын туруоран айманаллара, ол быыһыгар үөрэхпит, арааһынай мунньахтар, чиэппэр түмүгүн таһаарыы – бииртэн биир улэ тиһигин быспакка кэлэн иһэрэ. Оччолорго сыл бутэһик күнүгэр дылы үлэ, дежурство буолан Саҥа дьылы Кэптэнигэ ылар буолбутум. Уопсай дьиҕэ Прядезникова Екатерина Дмитриевналыын олорбутум. Кини нуучча тылын учууталларын курсугар үөрэнэ барбыта, мин оһох оттооччунан, дьиэ көрөөччүнэн хаалбытым. Наһаа тымныы күннэр турбуттарын өйдүүбүн. Киэһээтин тэһийбэккэ кулуупка барар этим. Оччолорго кулууп иһэ толору киһи буолара. Бэйэм саастыы кыргыттары кытта уцкуулуур этим. Арай ол сырыттахпына оскуолабыт завхоһа Заболоцкай Кимчик вальска ыҥырбыта. Ол күнтэн ыла билсэн, наһаа түргэнник өйдөһөн, саас кулун тутар 7 кунугэр ыал буолбуппут. Кини 8-9 кылаастарга Муру орто оскуолатыгар үөрэммит этэ, онон мин син көрөн билэр этим. Оскуоланы Лөгөйгө бүтэрбитэ. Кэргэн тахсан баран одноклассницаларбар кэпсээбиппэр бары наһаа соһуйбуттара. «Хайаа, ынырык биллэр уолга тахсыбыккын дии. Биьиги кэммитигэр оскуолабыт звездата этэ» - диэбиттэригэр соһуйа истибитим. Кимчик бэйэтэ да билбэппин дьиибэргиир этэ. Мин дьиэм ыраах буолан оскуола биэчэрдэригэр биирдэ эмит сылдьарым. Кини ыллыырын биирдэ да истибэтэх киһи буолан биэрбитим. Оскуолатааҕы дьүөгэлэрим кэпсииллэринэн, биир да мероприятие Кимчик ырыата суох барбат үһү, кыыс бөҕө интэриэһиргээбит, таптаабыт уола эбит. 1972 сыллаахха Саха АССР 50 сыллаах юбилейыгар анаммыт оройуоҥҥа үөрэнээччилэр художественнай самодеятельностарын Лауреата аатын ылбыт. Ол кэмтэн ыла араас таһымнаах күрэхтэр, көрүүлэр лауреаттара, сценаттан түспэт ырыаһыт буолбута. Оскуоланы бүтэрэр сылыгар «По местам боевой и трудовой Славы» диэн тематикалаах путевканан наҕараадаланан Волгоград куоракка бара сылдьыбыта. Олус элбэ5и билэн-көрөн кэлбитин киэн туттан, астынан туран кэпсиирэ. Кимчик, кырдьык, наһаа учугэйдик ыллыыра, гитара5а оонньуура. Сорох дьон убайынаа5ар үчүгэйдик ыллыыр дииллэр этэ. Оскуола, нэһилиэк араас мероприятиеларыгар активнайдык кыттара. Оскуола ырыаһыт эр дьоно квартет туруоран хаста да республиканскай конкурстарга кыттыбыттара, ырыаларын радио5а уһулбуттара. Сценкаларга, пьеса5а наһаа итэ5этиилээхтик оонньуур этэ. Саамай өйдүүрүм – табаарыһа Киэьээнньиир дьонугар бара сылдьыбыппыт. Онно кини гитара5а оонньуу-оонньуу ыллаабыта уонна магнитофоҥҥа уһуллубута. Сып-сылаас үүттээх чэй иһэ-иһэ табаарыһын дьонун кытта кэпсэппиппит, наһаа үөрэн-көтөн, алгыс-махтал бөҕө ылан дьиэбитигэр барбыппыт. 1986 сыл бэс ыйын 12 күнүгэр кыыс о5оломмуппут. Ийэтин аатынан Аннушка диэн ааттаабыппыт. Кимчик наһаа о5омсох этэ. Үлэтиттэн кэллэ да оҕотун үрдүгэр түһэрэ. Ханна да бардын-кэллин – наар көтөҕө сылдьара. 2 ыйдаах о5отун көтөхпүтүнэн биирдэ үлэтигэр баран турардаах. Киэһээлик «Наар аҥаар илиибинэн үлэлээтим, о5ом олох ытаабата» диэбитэ. Хас киэһээ аайы о5ону бэйэтэ көрөр этэ. Салгыҥҥа өрүтэ быра5а-быра5а наар «О5ом ааппын ааттатыа» диирэ. «Дьон то5о сэриигэ баралларын дьэ өйдөөтүм – маннык дьону көмүскээн буолла5а дии» диирэ элбэхтик. Кыыһын ырыаһыт оҥоруон ба5арбат этэ. «Ырыаһыт оло5о ыарахан. Ийэм наар инньэ диир. Итэ5эйэбин» - диирэ. Ол да иһин, бэйэтэ артыыс буолуон ба5арбатах. Дьиэ үлэтигэр наһаа бугуру этэ. Илии-атах буолан барытыгар көмөлөһөн иһэрэ. Туспа дьиэлэнэн ыал буолбуппутугар хаһан да уһамматах киһи биир истиэнэни толору ылар полкалары оҥорбута. Онтун готовай мебельга майгыннатан морилканан соппута уонна лаахтаан кэбиспитэ. Наьаа учугэй көстүүлээ5э. Оччолорго мебель ма5аьыыҥҥа биирдэ эмит атыыланарыгар киһи мээнэ тиксибэт этэ. Ол иһин суоппардары кытта кэпсэтэн Большой Неверга барса сылдьыбыта. Ол баран икки кириэьилэ уонна трельяж сиэркилэ а5албыта. Киэьээ аайы кириэьилэбитигэр олорон телевизорга кэлэр араас программаны барытын керер этибит, ону-маны барытын ырытан олус сэргэхтик олорбуппут. Кэлин икки квартиралаах уопсайга көспүппүт кэннэ бэйэтэ кладовка уонна о5обутугар песочница туппута. Сааскы куска сылдьарын наһаа сөбүлүүр этэ. Эрдэттэн бэлэмнэнии бөҕө буолара. Мин эбиьээт өйүө астаан ыытарым. Табаарыстара Петухов Киэьээнньиир, Дегтярев Рома, Лыткин Коля буолааччылар. Ромалыын традициялаах этэ – сайын аайы Хампа5а баран хапта5астаан кэлээччилэр. Кэлин убайа Ганя фонда биэрэн Юпитер мотоцикл атыыласпыппыт. Арааһа, биһиги са5а дьоллоох дьон оччолорго суох буолуохтара. Саҥа мотоциклынан иккиэн отоннуу барааччыбыт. Ардыгар Боро5оццо көтүтэн тиийээччибит. Ол күһүн мотоциклынан куоракка барбыппыт, о5обутун кыбына сылдьабыт. Биэрэккэ тиийэн баран бэркиһээн, мотоциклбытын Суоттуга ыалга хаалларбыппыт. Кини историк буолуон ба5арара. Наьаа кругозордаах этэ. Кинигэни аа5арын сөбүлүүр этэ. 1989 сайын үөрэххэ туттарсыахтаа5а. Эрдэттэн история кинигэлэрин мунньан бэлэмнэнэн испитэ. Быыһыгар уруһуйунан дьарыктанара. Иконалары уруһуйдаабыта, ис иһиттэн ылларан туран. Ити са5ана таҥараны ким да итэ5эйбэт этэ. Ол иһин наьаа дьиибэргии көрөр этим. Аны наар омук сиригэр тахсыан санаталыыра. Качественнай табаар а5алан атыылыан ба5арара. Наар коттедж дьиэлэниэхпит диир этэ, ыалдьыттар кэллэхтэринэ коллекционнай винонан күндүлүөм диэн онньуу-күлүү курдук кэпсиирэ. Мин ону олох фантастика курдук саныыр этим. Кэлин өйдөөтөхпүнэ, барытын да оҥоруон сөп эбит… Ол курдук сытыы-хотуу, булугас-талыгас, аныгылыы өйдөөх-санаалаах киһи этэ… Дьиэ кэргэнигэр олус бэриниилээ5э. Ийэтин күүскэ таптыыра, эрэйдээх ыарахан оло5у олорон кэллэ диэн олус аһынара. Эдьиийин Агаша уолаттарын кытта бодьуустаһарын сөбүлүүр этэ. Куруутун дьиэтигэр ыҥырара, хайаан да тото-хана аһатан, ардыгар хоннорон ыытара. Куска кэрийэ барарыгар бэйэтин кытта илдьэ барааччы. Убайын Владимир Заболоцкайы ытыктыыр а5ай этэ. Юрий Платоновтыын гастроллуу кэллэхтэринэ хайаан да ыалдьыттатара. Кинилэр тустарынан, киэн туттан туран, араас мүччүргэннээх сырыыларын элбэхтэ кэпсиирэ. Убайыгар Ганя5а көмөлөһө сатыыра, биир кыһын Ганя о5отун Анжеликаны бэйэбитигэр олордон кыстаппыппыт. Дьэ уонна саамай күндү дьоно – одноклассниктара буолаллара. Кылааһынан түмсүүлэргэ тэрийээччилэрэ, мунньааччылара кини буолара. Хаьан да кылааһынан баралларыгар миигин илдьэ сылдьыбат этэ. «Одноклассники – это святое дело, эн бардаххына уже мэһэй буола5ын» диэччи. Арай биирдэ биһиги дьиэбитигэр мустубуттара, онно сылдьыбытым. Наһаа бэһиэлэй, түмсүүлээх кылаас диэн өйдөбүл онтон хаалбыт эбит. Ити курдук кып-кылгас олохпут элбэх ча5ылхай түгэннэрдээх этэ… Ахтыыны суруйда Кимчик кэргэнэ Фекла Степановна Колодезникова. 02.01.2025 Дьэ бу буолар УДЬУОР УТУМА диэн, көмүс куоластаах Анна Петровна биэс оҕото кинини удьуордаан, тупсаҕай сэһэнньиттэр, ырыа-тойук алыбыгар ылларан ырыаһыттар, элбэҕи билэ-көрө сатыыр дьоҕурдаахтар. Өссө да сиэннэртэн, хос сиэннэртэн бары да элбэҕи кэтэһэбит, эрэнэбит.